De Hypotheek Valstrik

Koop, lijd, herhaal

Disclaimer: Dit blog is niet geschreven voor mensen die spreken vanuit een gunstig referentiekader. Noch is het bedoeld om keuzes, meningen en handelingen van anderen onderuit te halen. Het is geschreven voor mensen die structureel stress ervaren door de maatschappelijke druk om een huis te kopen. Voor mensen die zijn gaan geloven dat ze geen andere opties hebben, en zichzelf daardoor fysiek en mentaal uitputten. Voor mensen die leven met een voortdurende financiële spanning, verpakt als 'verantwoordelijkheid'. Dit is voor wie diep van binnen voelt dat de ratrace niet klopt, en nieuwsgierig is naar andere manieren van wonen, leven en genoeg zijn. Een nieuwe manier om te kijken naar een van de meest urgente uitdagingen van onze tijd: de huizenmarkt.

Oude dromen, nieuwe realiteit

Het kopen van een huis is de ultieme prestatie. We worden er voor geprezen omdat we hiermee het ideaal van onafhankelijkheid en succes laten zien. Het is misschien wel het belangrijkste wat we doen in een mensenleven. Althans, dat hebben we met z'n allen zo besloten.

Sociale normalisatie speelt hierin dus een enorme rol. Het is normaal geworden om over een hypotheek te dromen. Iedereen doet het, dus waarom zouden we de moeite nemen om te denken aan alternatieven? We worden verleid met de illusie dat iets écht van ons kan zijn. Dat als we eenmaal een huis bezitten, we pas kunnen beginnen met het opbouwen van een vermogen. Je zou jezelf alleen maar tekort doen met een sober leven.

Laten we eerlijk zijn: deze overtuigingen komen van voorgaande generaties die het geluk hadden dat ze in een totaal andere markt navigeerden. In de jaren tachtig was een huis een gegeven, maar deze tijden zijn voorbij. De wereld is fundamenteel onzekerder en chaotischer geworden, maar toch blijven we oude modellen toepassen. In plaats van ruimte te maken voor aanpassing, klampen we ons vast aan constructies die ooit houvast boden, maar nu vooral spanning creëren. Systemen die zijn gebouwd op voorspelbaarheid, groei en stabiliteit, wringen in een tijd die juist vraagt om flexibiliteit, bewuste keuzes en vertraging. In dit blog nemen we de problematische woningmarkt onder de loep en kijken we naar andere oplossingen. Het is tijd voor verandering.

Wonen zonder ademruimte

Mensen zijn aan het worstelen. Een huis kopen wordt steeds moeilijker. De prijzen zijn astronomisch en staan niet meer gelijk aan de werkelijke waarde. Met meer mensen op zoek dan huizen beschikbaar, doen we allemaal mee aan de krankzinnige wedstrijd om een woning te bemachtigen. Zelfs als dat betekent dat we moeten overbieden met tienduizenden euro's. Spaarrekeningen worden geplunderd, er worden leningen afgesloten en ouders worden garant gesteld. Starters tekenen hoopvol voor een hypotheek die ze eigenlijk niet kunnen dragen en doen zichzelf daarmee geweld aan. Gezinnen moeten meer en harder werken om de koop rond te krijgen. Er is geen ruimte voor foutmarge, want de maandelijkse lasten wegen zwaar.

Weten we eigenlijk wel waar we aan beginnen? De koopsom is slechts het begin. De werkelijke financiële verplichtingen vallen veel hoger uit. Denk aan:
 

• Kosten koper (k.k.) – overdrachtsbelasting bij de aankoop.

• Notariskosten – voor de eigendomsakte en hypotheekakte.

• Hypotheekkosten – advies- en bemiddelingskosten, taxatie, NHG, bankkosten.

• Makelaarskosten – als je een aankoopmakelaar inschakelt.

• Onderhoudskosten – reparaties, schilderwerk, CV-ketel, keuken of badkamer.

• Verzekeringen – opstal-, inboedel- en eventueel overlijdensrisicoverzekering.

• Overige kosten – VvE-bijdragen, energielabel, aansluitkosten, verhuizing en inrichting.

Het is niet alleen een bodemloze put waar je geld in moet blijven steken, een huis kopen geeft ook stress op een hoop andere vlakken. Een hypotheek van 30 jaar kan zwaar drukken als je inkomen of situatie verandert. Gaat het op één gebied mis, dan staat de situatie meteen op scherp.

• Ziek of werkloos worden geeft kans op het verliezen van je woning.

• Renteverhogingen, strengere hypotheekregels of inflatie kunnen je financiële planning flink beïnvloeden.

• Onverwachte lekkages, verouderde installaties of noodzakelijke verbouwingen kunnen in de papieren lopen.

• De waarde van een huis kan altijd dalen, waardoor er een restschuld kan ontstaan. Voorspellingen van nu zeggen weinig over de toekomst.

• Relatieproblemen leggen een bom onder de zekerheid van een huis.

• Een sabbatical voor persoonlijke ontwikkeling is vaak onhaalbaar. Er is weinig ruimte voor flexibiliteit.
  
  

We moeten ophouden met het normaliseren van zulke enorme financiële verplichtingen. Alleen omdat de maatschappij dit als verantwoord ziet, maakt het het nog niet existentieel juist. Nét je hypotheek kunnen betalen betekent structureel geldstress, nul buffer voor tegenslagen en afhankelijkheid van constante arbeid, gezondheid en stabiliteit.

Vermogen als belofte

Er wordt in onze maatschappij veel angst gezaaid rondom het idee van tekortkomen. Het vooruitzicht om later niet genoeg geld, zekerheid en ruimte te hebben, hangt als een constante dreiging boven ons hoofd. Die angst wordt subtiel gevoed door verhalen die steeds worden herhaald: dat je achterloopt als je niet bezit, dat je kansen mist als je niet instapt, en dat vermogensopbouw eigenlijk maar op één manier mogelijk is.

Het kopen van een huis wordt daarbij vaak neergezet als de sleutel tot financiële veiligheid. Huren wordt geframed als weggegooid geld, wachten als naïef, en twijfelen als onverstandig. Zo ontstaat het idee dat bezit gelijkstaat aan verantwoordelijkheid, en dat afwijkende keuzes per definitie risicovol zijn.

Deze verhalen zorgen voor sociale druk en angst om buiten de norm te vallen. Angst om achter te blijven en later spijt te krijgen. Wanneer vermogensopbouw voelt als een morele plicht, blijft er weinig ruimte over voor nuance. Het wordt een simpel verhaal: je doet mee, of je komt tekort. Maar angst is een slechte raadgever. Ze vernauwt het perspectief en laat weinig ruimte voor alternatieven of maatwerk. Wat wordt verkocht als zekerheid, is vaak vooral een verhaal dat inspeelt op onze behoefte aan controle in een onzekere wereld.

Vermogensopbouw is geen natuurwet, maar een collectieve aanname. We worden verteld dat een huis kopen de enige logische manier is om vermogen op te bouwen. De waarde van je woning stijgt, je lost je hypotheek af, en je vermogen groeit gestaag. Maar dit is een voorspelling, geen feit. Zelfs wanneer iedereen zegt dat vastgoed een veilige investering is, blijft het een sprong in het onbekende.

Niemand kan met zekerheid voorspellen:

• Hoe de rente zich zal ontwikkelen en welke invloed dat heeft op je maandlasten.

• Welke regelgeving de huizenmarkt zal veranderen, van hypotheekregels tot belastingmaatregelen.

• Hoe demografische verschuivingen de vraag en prijzen zullen beïnvloeden.

• Welke gevolgen klimaatverandering of natuurrampen hebben voor de waarde van je woning.

• Of economische of politieke schokken je financiële planning volledig overhoop zullen halen.
  
  

Het verschil tussen een verstandige investering en een vorm van geloof is kleiner dan we willen toegeven. We bouwen verhalen rond ons huis als vermogensmiddel en rechtvaardigen ze met cijfers achteraf, maar in werkelijkheid zijn we afhankelijk van markten, beleid, gezondheid, werk en geluk. Vermogensopbouw via een huis is geen garantie, het is een verhaal dat ons geruststelt, terwijl de risico's vaak worden genegeerd.

De maatschappij is erbij gebaat wanneer wij onszelf vastankeren. Een langdurige hypotheek bindt ons aan een economisch systeem dat draait op constante productie en consumptie. Door ons vast te leggen, blijven we meedraaien in dezelfde kring van werken, verdienen en uitgeven.

Bezit bestaat niet

Bij het kopen van een huis spreken we vaak in absolute termen. Dit huis is van mij. Mijn grond, mijn muren, mijn plek. Na jaren studeren, werken en sparen voelt het alsof er eindelijk iets is dat echt van jou is. Maar is dat wel zo?

Een huis is niet van jou omdat je het bezit, maar omdat het systeem tijdelijk erkent dat jij er mag wonen. Eigendom bestaat alleen zolang de overheid en het kadaster bestaan, en zolang jij aan de voorwaarden voldoet. Zolang je betaalt. Zolang je gezond blijft. Zolang je inkomen stabiel is. Zolang regels, belastingen, rentes en beleid niet veranderen. Op het moment dat je stopt met betalen, verdwijnt het bezit. Wat "van jou" was, keert zonder moeite terug naar de bank of de markt. Dat is geen eigendom in absolute zin, dat is voorwaardelijke toestemming.

Een naam in het kadaster voelt als zekerheid, maar zegt eigenlijk weinig. Het huis staat er niet dankzij jou. De grond is er niet door jouw verdienste. En de waarde bestaat alleen zolang anderen erin blijven geloven. Wat we bezit noemen, is in de praktijk vaak een langdurige verplichting, verpakt als beloning. 

Toch klampen we ons eraan vast, omdat bezit morele betekenis heeft gekregen. Je telt mee als je koopt. Loslaten voelt daardoor als falen. We proberen grip te krijgen door ons vast te leggen en noemen dat bezit. Niets behoort ons werkelijk toe, dat moeten we erkennen. Dan pas begint echte vrijheid.

''Nothing belongs to us. Even the air we breathe must be exhaled.''

Waarom dit schuurt

Het is moeilijk om open te staan voor andere mogelijkheden, omdat ons al die tijd is ingeprent dat kopen het toonbeeld van persoonlijk succes is. Het is de norm om uiteindelijk op dit punt aan te komen en daarmee een schouderklopje te verdienen. ''Je hebt je plicht vervuld en bent maatschappelijk goedgekeurd.''

Nieuwe inzichten zijn moeilijk te verkroppen en kritisch denken wordt niet altijd gewaardeerd. Het geeft onrust, twijfel en een ongemakkelijk gevoel. Zeker wanneer het gaat om zoiets fundamenteels als een woning. Het is een noodzaak. We hebben allemaal een dak boven ons hoofd nodig om ons te beschermen tegen de elementen van buitenaf. Waarom zouden we daar überhaupt over discussiëren?

Omdat deze tijd vraagt om een andere aanpak. Dit is geen discussie tussen wonen en huren. Het gaat om het gebruiken van ons gezond verstand, durven te kiezen voor ons eigen geluk en het niet achteloos volgen van de kudde. De wereld smeekt om terug te keren naar de essentie. Ze vraagt om vertraging, bewustzijn en collectief ontwaken. We zullen gezamenlijk moeten zoeken naar oplossingen om niet te verdwijnen in het destructieve systeem. Het helpt ons niet meer verder. Dat betekent dat we uit onze comfortzone moeten stappen en nieuwe wegen moeten aanleggen. Het is beter om te leven met de realiteit van onzekerheid, dan jezelf vast te klampen aan iets dat veilig lijkt, maar dat het in feite niet is. Het betekent dat we moeten leren om:

• Tevreden te zijn en genoegen te nemen met de basis
  Weten wanneer genoeg écht genoeg is, en niet steeds blijven jagen op meer.

• Dankbaarheid te tonen voor de kleine, en toch zo belangrijke dingen in het leven.

• Standvastig onze eigen keuzes te maken, zonder bemoeienis.
  Vertrouwen op onze eigen waarden en intuïtie, in plaats van te handelen naar sociale druk of verwachtingen.

• Oude patronen los te laten en open te staan voor nieuwe ideeën.
  Bereid zijn om verwachtingen los te laten en maatschappelijke normen te herzien als ze ons niet dienen. Niet alleen materieel loslaten, maar ook mentaal: verwachtingen, angst en schuldgevoelens.

• Onze identiteit los te koppelen van status, succes en prestaties

• Mee te gaan met de tijd
  Het vermogen ontwikkelen om opnieuw te beginnen wanneer omstandigheden dat vragen.

• Bewust de tijd te nemen en te vertragen
  In een snelle wereld keuzes maken vanuit rust en reflectie, in plaats van haast en dwang.

• Gedeelde ervaringen en verbinding waarderen boven bezit
  Investeren in relaties, gemeenschap en betekenisvolle momenten in plaats van in materiële zekerheid.  
  
  

De wens is er

Dit betoog komt niet uit de lucht vallen. De droom om het anders te doen leeft onder de mensen. Er wordt druk gefantaseerd over een rustiger en overzichtelijker bestaan, weg van de massa. Er is een sterke behoefte aan alternatieve woonvormen. Die behoefte wordt vooral gedreven door de woningnood, maar ook door de wil om duurzamer te gaan leven en zelfvoorzienend te zijn. Onze prioriteiten beginnen langzaam te verschuiven. We willen niet meer leven om te werken. We willen geen torenhoge lasten meer aftikken, maand na maand. We willen niet meer overprikkeld raken door alle ruis van de huidige tijd. We willen rust, echte verbinding en terug naar de natuur.

Onderzoek (aegon) wijst uit dat vooral jongeren en starters op zoek zijn naar nieuwe manieren van wonen, maar dat mensen van andere leeftijdscategorieën ook nieuwsgierig worden. Alternatieve woningen zijn in opmars. Denk aan:

• Tiny houses

• Containerwoningen

• Campers

• Woonboten

• Vakantiehuizen met woonbestemming

• Kangoeroewoningen
  
  

Anders wonen ís mogelijk. We moeten alleen onze ogen opendoen en verder kijken dan de beperkingen die de maatschappij ons heeft opgelegd. Er zijn zoveel uitwegen, alleen zijn ze niet populair omdat het kapitalisch systeem daar niet van kan profiteren. 

Niet iedereen kan uitstappen. Niet iedereen wil dat. Maar het moment waarop je beseft dat er wél andere manieren zijn om te wonen, te leven en waarde toe te kennen, verandert iets. Dan wordt kopen geen vanzelfsprekend eindpunt meer, maar één optie tussen vele.

Misschien vraagt deze tijd niet om grotere zekerheden, maar om meer bewustzijn. Niet om harder vasthouden, maar om beter voelen waar je jezelf vastzet. En om de moed om soms niets te kiezen, behalve rust, ruimte en ''genoeg''. Wat je daarna doet, is aan jou.

Meer lezen? Kijk dan gerust eens naar mijn andere blogs.